Lope de Olano euskaldunak eta bere tripulazioak 1510ean egindako San Andres eta Probidentzia Artxipelagoaren aurkikuntzaren 510 urteekin bat etorriz, Hernán Alejandro Olano García, La Gran Colombia Unibertsitateko errektoreordeak euskaldun honi eta haren historia gorabeheratsuari buruzko artikulu bat argitaratu du. Bertan, bere arrastorik iraunkorrenetako bat traizio salaketaren orban faltsua da. Kolonbiako EJES 21 webgunean argitaratu da. Beste behin ere aipatu izan dugu, Víctor Zuluaga Gómezek euskal kapare baten historiari buruz sinatutako artikulu zorigaiztoa dela eta.

Lope de Olanoren historia Amerika kolonizatu zeneko lehen urteetako euskaldunen istorio horietako bat da. Istorio argia eta iluna, abentura askokoa, bidaiak, hondoratzeak, borrokak eta aberastasun-gosea. Auñamendi Entziklopedian euskal nabigatzaile honen biografia ikus dezakegu. Kristobal Koloneko pilotua izan zen Amerikara egindako hirugarren bidaian, Loiolako San Inazioren ahaidea, eta Gaztelako erregeengandik oso hurbil zegoen familia bateko kidea.

Hernán Alejandro Olano Garcíak bere artikuluan, euskal herritar horrek gaur egun Kolonbiakoak diren Karibeko uharte batzuk nola aurkitu zituen azaltzen du, Kolonbiako kostaldeko 700 milia nautiko baino gehiagotara eta Nikaraguako kostatik 150 milia eskasera daudenak. Hori ez da harritzekoa Kaledonia Berrikoak edo Saint-Pierre-et-Miquelon-ekoak oso gertu ditugunean.

Lope de Olanoren amerikar abenturen kontakizunarekin eta Karibeko uharte txiki horien aurkikuntzarekin, autoreak 1510ean Diego de Nicuesak, 1508an Urrezko Gaztelako (Panama) gobernadore izendatu zutenak, azkoitiar horri traizioa leporatu ziola gogorarazten digu.

Hasiera batean Olano urkatzen saiatu zen akusatzailea, baina kapitainen oposizioan ezin izan zuen hori egin, Olano defendatu baitzuten. Baina ez zuen amore eman, eta zigor publiko batekin makurrarazten saiatzeaz gain, zedula erreal bat eskatu zuen. Zedula horretan, euskal herritarra Gaztelara bidaltzeko eskatu zuen, epaitu ahal izateko. Ez zen horrelakorik gertatu, handik gutxira (1511ko martxoan) akusatzailea hondoratze batean hil baitzen. Olano, Santa María Antiguo del Darién herriko alkateak, Bilbao Martín Sánchez de Zamudio euskal alkateak eta Pedrarias Dávila Castilla de Oro gobernadore berriagatik askatua izan zen eta fundazioaz arduratzeko eskatu zioten 1515ean Acla hirian eta lehen alkate izendatu zuen. Hiri horretan hil zen 1516an, aborigenen eraso batean.

Gero, kronista eta historialariek egiazkotzat hartu zuten Nicuesak egindako traizio-salaketa, eta, gainera, 1497an Lope de Olanok Diego de Colónen aurka Francisco Roldán Ximénez alkatearen matxinadan parte hartu zuela gaineratu zuten. Ezinezkoa, Olano 1498an Amerikara iritsi baitzen.

Lope de Olanoren irudi txar honek kezkatuta dauka artikuluaren egilea. Ulertzen duguna. Ez bakarrik istorio honetako protagonistarekin abizena partekatzen duelako, baizik eta pertsona baten ohorea delako urteen joanean duen gauza bakarra.

Kezka horren ondorioz, 2009ko abenduan gutun bat idatzi zion Espainiako erregeari, euskaldunarentzat barkaberatasuna eskatuz. Bertan, Olano Lope kapitainari hil ondoren  barkatzeko eskatu zion, Diego de Nicuesa gobernadoreak bidegabeki traizioa leporatu baitzion.

Ez dugu ulertzen. Olanok ez du ez kementziarik ez barkamenik behar, eta are gutxiago hori Espainiako errege baten esku egotea. Ez da barkamenik eskatu behar egin ez den zerbaitengatik, eta are gutxiago justiziagatik. Gaur egun behintzat. Hori monarkia absolutuen kontua zen, XVI. mendeko Gaztelako Erresumarena bezalakoa, non herritarrek ez baitzuten eskubiderik. Baina arbitrariotasun-garai haietan ere, Olano bere kapareak babesten zuen; kapareak eskubideak ematen zizkion, biztanle gehienentzat horrelakorik ez zegoen garaian.

Espainiako erregeak ere ez dio barkatu behar Olanori, gai horiei buruz erabakitzeko gaitasunik ez duen erregea baita, eta ezin baitio inori barkatu egin ez duen zerbaitengatik.

Bidegabeki akusatu eta kondenatutako Olanoren duintasuna itzultzea ez da lortzen ez «barkamenarekin», ez justizia inplikatuz. Bere historia ezagutuz lortzen da, kale edo plazei izena jarriz, hitzaldiak emanez edo, kasu honetan bezala, nor zen eta zer egin zuen azaltzen duten artikuluak idatziz. Izan ere, Kolonbiako egunkari batean argitaratutako artikulu honek Olanoren ohorea berreskuratzeko ekarpen handiagoa egiten du gai honetan ezer esatekorik ez duen errege bati egindako gutun guztiek baino.

Colón, Balboa edo Pizarrorekin hitz egiten duen Azkoitiko nabigatzaile eta esploratzaile honen bizitza eta abentura zirraragarrian interesa dutenei Edward Rosset oñatiarraren «El Capitán Olano» izeneko liburu bat dago. Bere bizitzako ikertzaile bati, Jaime Gómez-González doktoreari egindako elkarrizketa bat ere gehitu dugu. Elkarrizketa hori Euskosare webgunean argitaratu zen 2008an (orain ez dugu hemen aurkitu), eta Boletin Olano blogean dago jasota.

 

Eje XXI – 2020/9/16 – Kolonbia

510 años del descubrimiento del Archipiélago de San Andrés y Providencia, 1510-2020

Muy pocos saben que el capitán Lope de Olano descubrió el Archipiélago de San Andrés y Providencia. La mayor parte de los autores lo atribuye a Colón. Unos pocos han leído un viejo libro del General Francisco Javier Vergara y Velasco sobre San Andrés y Providencia publicado en Bogotá en 1888, en el cual, el eximio cartógrafo e historiador se basó posiblemente en documentos encontrados por su amigo y compañero de armas General Antonio Cuervo en el Archivo de Indias en Sevilla, que no fueron incluidos en la edición de Documentos inéditos para la Historia de Colombia editado por Vergara y Velasco después de la muerte del General Cuervo.

(Jarraitu) (Itzulpen automatikoa)

Boletín Olano  – 2008/11/25 – 

De explorador a traidor, Lope de Olano en la zona insular colombiana

En América es ya conocida la participación de los vascos en las empresas de conquista que tuvieron lugar en el siglo XVI durante la fase continental. Éstos conquistadores, marineros, regentes, militares o religiosos vinieron desde tierras lejanas y se toparon con un mundo nuevo jamás imaginado. El Dr. Gómez González, se ha interesado por la figura de uno de ellos, el conquistador vasco, Lope de Olano.

(Jarraitu)
Blogger-ek ez du onartzen itzulpen automatikoa. Eskuz egin daiteke:
Google Translate

 

Olano Aldizkariko artikuluaren PDF


goiburuko irudia: Lope de Olano. Urrezko Gaztelako Kapitaintzaren XVI. mendeko mapa